Hoewel gemeenten nauwelijks bevoegdheden hebben als het gaat om dierenwelzijn, hebben ze wel wettelijke taken en –verplichtingen die raken aan de omgang met dieren en dierenwelzijn
Dossier
Wet- en regelgeving
Over dit dossier
Landelijke wetgeving
De belangrijkste landelijke wetten met betrekking tot dieren(welzijn) zijn de Wet Dieren en het Besluit houders van Dieren. De Wet Natuurbescherming is per 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet.
Zorgplicht
In de Wet dieren en de Omgevingswet zijn verschillende vormen van zorgplicht verankerd voor ‘een ieder’. Dit houdt in dat zowel individuen als overheden (bijvoorbeeld gemeentes) deze zorgplichten wettelijk gezien hebben. De zorgplicht uit de Wet dieren heeft betrekking op gehouden dieren. In de Omgevingswet is een algemene zorgplicht opgenomen, die ook voor ‘een ieder’ geldt.
Bewaarplicht dieren
Gemeenten hebben de wettelijke taak om zwervend aangetroffen dieren met een vermoedelijke eigenaar te verzorgen en tijdelijk op te vangen. In artikel 8 lid 3 van Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek is vastgelegd dat een gevonden dier, met een vermeende eigenaar, onder de verantwoordelijkheid van de gemeente valt. De gemeente moet deze ‘gevonden zaak’ gedurende twee weken voor de eigenaar bewaren. Als na twee weken de eigenaar niet is verschenen, mag de burgemeester het dier overdragen aan een derde.
Verstoring in het wild levende dieren
Hoewel hier geen directe gemeentelijke taak ligt voor de gemeente, kan op basis van reguleren openbare orde en zorgplicht wel de nodige aandacht zijn voor dierenwelzijn. Denk bijvoorbeeld aan al dan niet toelaten van evenementen zoals een vuurwerkshow, muziekevenement, motorcrosswedstrijd of hippisch evenement. Deze evenementen kunnen de natuur onnodig verstoren, wat in strijd is met de zorgplicht zoals opgenomen in de Omgevingswet (zie ook “Zorgplicht”).
Dierenwelzijn bij calamiteiten
Volgens artikel 2 van de Wet Veiligheidsregio’s is het college van burgemeester en wethouders belast met het organiseren van brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. In artikel 3, lid 1, onderdeel b staat dat de brandweer als taak heeft te zorgen voor het beperken en bestrijden van gevaar bij ongevallen voor mens én dier.
Openbare orde en veiligheid: weerslag op dierenwelzijn
Alhoewel een gemeente op grond van dierenwelzijn niet rechtstreeks regels kan stellen, kan zij op grond van de Gemeentewet (zie artikelen 172 en 174) in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) wel regels stellen op het gebied van openbare orde en veiligheid.
Woonoverlast: gevolgen voor dieren
Regels over woonoverlast en geluidhinder door dieren kunnen mogelijk worden gebruikt om tevens een dierenwelzijnsprobleem op te lossen. Een hond die langdurig blaft of jankt doet dit niet zonder reden. Vaak is sprake van een welzijnsprobleem. Dit geldt ook voor stankoverlast doordat de houder de hond niet/onvoldoende uitlaat waardoor de hond in de achtertuin zijn ontlasting doet.
Volksgezondheid en dierenwelzijn
De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud van de openbare ruimte binnen de gemeentegrenzen. Verwijderen van dode dieren uit de openbare ruimte is van belang voor de volksgezondheid en is een gemeentelijke taak. In het kader van de volksgezondheid kunnen regels worden opgesteld over het tijdig in actie komen bij het ruimen van slachtoffers van vogelgriep.
Minima en dierenwelzijn
Binnen de gemeente wonen ook burgers die niet over voldoende middelen beschikken om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Het verzorgen van een dier kan gepaard gaan met (onverwachte) hoge kosten zoals een dierenartsbezoek. Ook hebben mensen die leven op of rond het bestaansminimum soms onvoldoende middelen om voedsel te kopen voor het dier dat zij verzorgen, vooral als het gaat om speciaal dieetvoer.