In het kader van het nationaal actieplan stelt de overheid onder andere handreikingen op om gemeenten en provincies te ondersteunen bij het meewegen van zoönosenrisico’s bij de inrichting van het landelijk en stedelijk gebied. Een voorbeeld is de vestiging of uitbreiding van veehouderijen.
Dossier
Dierziekten
Over dit dossier
One Health
De coronapandemie heeft laten zien dat een zoönose wereldwijd tot ontwrichtende situaties kan leiden. Het kabinet zet zich daarom in om zo’n situatie in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen. In het “Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid” geeft het kabinet aan hoe in de periode 2022 - 2026 het zoönosenbeleid verder wordt versterkt. Het actieplan strekt zich uit over de volle breedte van One Health – een interdisplinaire samenwerking om gezondheid en welzijn van mensen, dieren en leefomgeving te verbeteren.
Meldingsplicht
In de Europese diergezondheidsverordening staat welke dierziekten door lidstaten bestreden moeten worden. Het voorkomen en bestrijden van dierziekten valt namelijk onder deze verordening. Zo is de aanpak in alle lidstaten van de Europese Unie zoveel mogelijk hetzelfde. Daarnaast heeft het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) in de Wet dieren nog extra dierziekten en diersoorten aangewezen die meldingsplichtig zijn, aanvullend op de Europese Diergezondheidsverordening. Sommige dierziekten zijn vanwege hun ernst naast aangifteplichtig ook bestrijdingsplichtig. Hiervoor wordt met verschillende nationale beleidsdraaiboeken gewerkt.
Veehouderij en gezondheid omwonenden
Gemeenten en provincies zijn het bevoegd gezag - omgevingsvergunning, toezicht en handhaving – voor het verlenen van vergunningen voor nieuwbouw en uitbreiding van bijvoorbeeld veehouderijen. Voor het laten zien wat decentrale overheden kunnen doen om mogelijke gezondheidsrisico’s van veehouderijen mee te wegen in de besluitvorming is de ‘Handreiking veehouderij en gezondheid omwonenden’ beschikbaar. Deze is door Kenniscentrum InfoMil opgesteld.
Communicatie veehouder–omgeving
Communicatie met de omgeving door de ondernemer met een uitbreidingswens (vergunningaanvrager) is belangrijk. Ook de gemeente kan het initiatief nemen voor de communicatie met de omwonenden en belanghebbenden, bijvoorbeeld bij het vaststellen of wijzigen van het bestemmingsplan. In het nieuwe stelsel onder de Omgevingswet krijgt communicatie een prominente plek bij bijvoorbeeld het omgevingsplan. Het gaat hierbij niet alleen om tijdige communicatie met belanghebbende, maar ook om participatie.
Video: Participatie Omgevingswet
Participatie Omgevingswet
(©Informatiepunt Leefomgeving
Preventie en aanpak van vogelgriep
Vogelgriep of aviaire influenza is een voorbeeld van een meldings- en bestrijdingsplichtige dierziekte. Het virus is een bedreiging voor wilde watervogels, maar ook andere vogelsoorten en zoogdieren zoals vlees- en aaseters kunnen worden besmet, vaak door het eten van of aan karkassen van besmette vogels. Daarnaast zijn er sinds oktober 2021 miljoenen dieren op pluimveebedrijven getroffen en geruimd. Het virus kan gevaarlijk zijn voor de mens, met name bij intensief contact met besmette dieren. Het is dus aan te raden om de kans op contact met het virus zo klein mogelijk te maken. Dit betekent de nodige hygiënemaatregelen bij het opruimen van dode wilde dieren, en bij het ruimen van pluimvee op bedrijven.
Gezonde omgang met gezelschapsdieren
Gezelschapsdieren kunnen een rol spelen in de verspreiding van zoönosen, zoals bij papegaaienziekte (psittacose). Papegaaienziekte is een vorm van longontsteking die bij mensen in Nederland af en toe voorkomt. Op dit moment kunnen deze en andere bekende zoönosen meestal door weinig ingrijpende maatregelen, zoals vaccinatie en bioveiligheid, worden beheerst. In het geval van een onbekende zoönose, een snel verspreidende zoönose, of een zoönose met ernstige gevolgen, kan het treffen van (ingrijpende) maatregelen noodzakelijk zijn. Hiervoor wordt in 2023-2024 een apart draaiboek opgesteld door de Rijksoverheid, in het kader van het Nationaal actieplan versterken zoönosenbeleid.
Ziek door een bacterie: casus Botulisme
Botulisme is een ernstige ziekte bij dieren en mensen die gepaard gaat met verlammingsverschijnselen met mogelijk dood tot gevolg. Vrijwel altijd wordt de ziekte opgelopen door het binnenkrijgen van gifstoffen die worden gemaakt door de bacterie Clostridium botulinum. Deze gifstoffen nemen dieren en mensen op via voedsel of voer. Botulisme is dus voornamelijk een vorm van voedselvergiftiging. Botulisme is het meest bekend bij watervogels. Vooral als de buitentemperatuur gedurende een aantal dagen boven de 25 graden blijft, kan het leiden tot massale sterfte.
Dierenbeurs in je gemeente?
De NVWA controleert risicogebaseerd op Nederlandse beurzen of shows waar tentoonstellingen van levende dieren plaatsvinden, zoals van vogels en reptielen. Daar wordt toegezien op de oorsprong van beschermde diersoorten en het dierenwelzijn. Alle dierenbeurzen moeten vooraf worden gemeld bij de NVWA en er dient een private dierenarts aanwezig te zijn voor de veterinaire controle. Omdat hier dieren van verschillende herkomst samenkomen, is het van belang mensen en dieren goed te beschermen tegen overdracht van mogelijke (zoönotische) ziekteverwekkers. Een andere bron van zorg is het dierenwelzijn: transport, de manier waarop dieren worden tentoongesteld en de interactie met veel mensen kunnen voor veel stress onder de dieren zorgen.
Integrated Pest Management
Het beheersen van plaagdieren zoals ratten en muizen draagt bij aan het voorkomen van zoönosenrisico’s. Deze dieren kunnen naast overlast ook zoönotische ziekteverwekkers overdragen. De ministeries van VWS, LNV, IenW en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en diverse instanties waaronder gemeenten werken samen binnen het Programma ‘Duurzame en effectieve plaagdierbeheersing’, om ervoor te zorgen dat de overlast van plaagdieren in steden en daarbuiten niet verder uitbreidt en beteugeld wordt. Dit gebeurt vanuit de zogeheten ‘Integrated Pest Management’ (IPM) methode.